Sterrenkundige Gijs doet onderzoek naar de ruimte

Computerscherm als venster op het heelal

Sterrenkundige Gijs Nelemans is hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij doet onderzoek, geeft onderwijs, begeleidt promovendi en coördineert de wetenschappelijke bijdrage aan het ruimteproject LISA.

‘Bij een sterrenkundige denken veel mensen aan een bevlogen wetenschapper, die door zijn telescoop turend de geheimen van de oneindige ruimte afpelt’, zegt Gijs Nelemans lachend. ‘Pure romantiek. De werkelijkheid is, dat ik mijn blik op de sterrenhemel richt via een computerscherm. En die sterrenhemel waar ik naar kijk, bestaat uit data die ik interpreteer.’ 

Gijs Nelemans komt uit een ‘onderwijsnest’ en op de middelbare school was natuurkunde zijn favoriete vak. ‘Ik zag een carrière als leraar natuurkunde helemaal zitten. Na de middelbare school ging ik naar de universiteit in Utrecht. Hier volgde ik een combinatiestudie van natuur- en sterrenkunde. Al gauw vond ik sterrenkunde veel interessanter.’  

Onbekend en spannend terrein

‘Sterrenkunde is de toepassing van natuurkunde in de ruimte. In de natuurkunde weten we al veel. En wat we vermoeden en willen bewijzen, kunnen we vaak in een gecontroleerde omgeving via experimenten onderzoeken’, verklaart Nelemans.

‘Bij sterrenkunde weten we heel veel niet. Juist dat aspect maakt het voor mij spannend. Je zet stappen over een grens in het weten heen, je werkt op onbekend terrein.’ 

Onderzoek naar dubbelsterren

Na zijn master in Utrecht promoveerde Gijs Nelemans in Amsterdam, daarna deed hij een postdoc in Cambridge en de Radboud Universiteit. Hier werkt hij sinds 2006. In 2017 werd hij er benoemd tot hoogleraar zwaartekrachtgolf astrofysica.

‘Ik doe onderzoek naar dubbelsterren. Een dubbelster bestaat uit twee sterren, die om één zwaartepunt heen bewegen. In het heelal zijn er ontelbare dubbelsterren. Die sterren zijn niet allemaal gelijk. Door ze met elkaar te vergelijken willen we de evolutie van deze sterren in kaart brengen, dus hoe ze ontstaan, hoe ze massa uitwisselen, wat dat met de omgeving doet en hoe ze soms ontploffen.’ 

Sterrenkundige Gijs doet onderzoek naar de ruimte

Computermodellen bouwen 

‘Door een telescoop heb ik al jaren niet gekeken’, vertelt Gijs Nelemans. ‘Voor het onderzoek gebruik ik gegevens van wetenschappers, die wel via telescopische waarneming data verzamelen. Die data zijn de basis voor het bouwen van computermodellen. Via zo’n model probeer je te achterhalen wat je nog niet weet.’ 

Europees LISA-project

Bij sterrenkunde wordt met heel fijn afgestemde apparatuur gemeten wat er in de ruimte gebeurt, bijvoorbeeld via licht- en radiogolven.

‘Met het LISA-project gaan we ook informatie verzamelen, maar op een compleet andere manier. We gaan vanuit de ruimte zogenaamde zwaartekrachtgolven meten, waardoor we veel objecten, waaronder dubbelsterren op een unieke manier kunnen bestuderen. Dat kunnen we mooi gebruiken om de modellen te testen.’ 

Nieuwe ontdekkingen doen

LISA is een Europees project. De afkorting staat voor Laser Interferometer Space Antenna. ‘Vanaf 2035 gaan drie ruimtevaartuigen achter de aarde aan rond de zon vliegen. Door continu hun onderlinge afstanden te meten met laserstralen vangen ze zwaartekrachtgolven uit het heelal op. Het is een nieuwe techniek. Met LISA verwachten we veel nieuwe ontdekkingen te doen.’ 

Wetenschappelijk onderzoek

Gijs Nelemans is binnen Europa een van de coördinatoren, die wetenschappers benadert om deel te nemen aan het project. Wat hebben we concreet aan LISA is een vraag die hij vaker krijgt.

‘Het is puur wetenschappelijk, te weten komen wat je nog niet weet. Tegelijk is het voor technologische bedrijven een enorme uitdaging dergelijke ruimtevaartuigen te ontwerpen en bouwen. Het zijn technologieën, die op termijn ook op andere terreinen hun toepassing zullen vinden.’ 

Sterrenkundige Gijs doet onderzoek naar de ruimte

Kennis doorgeven aan studenten

‘Wetenschappelijk is het buitengewoon spannend. En al die interessante ontwikkelingen mag ik delen met mijn studenten. Want naast mijn onderzoek geef ik college aan de eerstejaars, de tweedejaars en de masterstudenten. Ook begeleid ik promovendi.’ 

Sterrenkunde als studie 

‘Ongeveer 30 procent van onze eerstejaars is vrouw, dat beeld verandert gaandeweg de studie. In de master en promotiefase, waarin veel internationale studenten instromen, is de verhouding 50/50. Ook binnen onze staf zijn er steeds meer vrouwen. Sterrenkunde is een studie voor iedereen, die de grens naar het onbekende durft over te steken.’      

Radboud Universiteit Nijmegen
Bekijk de opleiding Natuur- en Sterrenkunde
Gepubliceerd op
23 november 2023
Tekst
Huub Luijten
Fotografie
Linda Verweij
Heeft u een mooie technische innovatie of technisch initiatief?
Lever ons content aan en ontvang daarvoor 'free publicity' via Tech Gelderland!